Een X in het paspoort: hoe zit dat?

In de afgelopen periode is het in de media een aantal keren aan de orde geweest: mensen die geen aanduiding ‘man’ of ‘vrouw’ in hun paspoort wensen, maar ‘een kruisje’. Hoe zit dit nu en hoe krijg je dat nou voor elkaar? In deze blog leg ik dat uit.

Waarom?

Om te beginnen: de geslachtsaanduiding in het paspoort staat niet op zichzelf, maar komt voort uit de informatie op de geboorteakte. Met andere woorden: als je je geslachtsaanduiding veranderd wilt zien moet je geboorteakte worden aangepast.

De wens om een kruisje in het paspoort te krijgen komt (meestal) voort uit het feit dat die persoon zich geen man en geen vrouw voelt. Dit wordt veroorzaakt door ‘genderdysforie’, een psychiatrische diagnose.

Genderdysforie kent verschillende verschijningsvormen. De bekendste is ‘transgender’. Als transgender voelt een geboren man zich vrouw of andersom. Voor deze mensen is het sinds 2014 (zelfs zonder geslacht veranderende operatie) mogelijk om de geslachtsaanduiding te  wijzigen. De voornaam kan dan ook direct worden gewijzigd. Voor informatie hierover verwijs ik naar deze link.

Minder bekend is de vorm waarbij de persoon zich geen man, maar ook geen vrouw voelt. Dit wordt ‘non-binair’ of ‘genderneutraal’ genoemd. Voor deze mensen is het minder makkelijk om in het paspoort de vermelding te verkrijgen die overeenkomt met het gevoel van ‘geen man en geen vrouw zijn’.

Ontwikkelingen rechtspraak

Bij uitspraak van 28 mei 2018 heeft de Rechtbank Limburg een uitspraak gedaan waardoor dit nu wel mogelijk is geworden. In die zaak ging het om een persoon die met een intersekseconditie (zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken) is geboren. Na een lange weg kwam deze persoon tot de conclusie zich geen man én geen vrouw te voelen.

De Rechtbank heeft in die zaak diverse ontwikkelingen betrokken, zowel de maatschappelijke als juridische, zowel nationaal als internationaal. De Rechtbank heeft vervolgens beslist dat de betrokkene een nieuwe geboorteakte moest krijgen met de vermelding ‘het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld’. Hierdoor wordt op de geboorteakte dan ook niet langer de aanduiding ‘man/vrouw’ vermeld maar wordt als het ware geen geslacht in gevuld. Dit vertaalt zich naar een ‘X’ in het paspoort.

Deze uitspraak heeft niet alleen voor personen met een intersekseconditie deze vermelding mogelijk gemaakt. Het is ook mogelijk voor mensen die lijden aan genderdysforie. Dit betekent dat het dus niet nodig is dat de betrokkene beide geslachtskenmerken heeft. De Rechtbank heeft overwogen dat er gekeken moet worden naar de genderbeleving. Het gaat dus niet om de lichamelijke kenmerken. Dit is immers ook het geval bij aanpassing van het geslacht van een transgender, omdat daarbij de eis van fysieke aanpassing is komen te vervallen.

Procedure

Na deze uitspraak werd in de politiek aangegeven dat dit – net als bij transgenders – makkelijker gemaakt zou worden. De wet moet daarvoor worden aangepast, maar hiervan is tot nu toe nog niets terecht gekomen. Totdat de wet veranderd wordt zullen personen die hun geboorteakte aangepast willen hebben toch naar de rechter moeten. Voor zo’n procedure heb je een advocaat nodig die een verzoekschrift indient. Daarin wordt de rechter gevraagd om te beslissen dat de (oorspronkelijke) geboorteakte door de gemeente moet worden doorgehaald en dat er een nieuwe geboorteakte moet worden opgemaakt met de vermelding ‘het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld’. De gemeente mag hiertegen verweer voeren. Eigenlijk is er helemaal geen wettelijke basis voor zo’n verzoek wanneer de betrokken persoon niet met een ‘onduidelijk geslacht’ is geboren, maar met een beroep op de uitspraak van de Rechtbank Limburg kan de rechtbank het verzoek toch toewijzen.

Dit blijkt uit de onlangs door de Rechtbank Noord-Nederland, locatie Assen gedane uitspraak. Zodra deze uitspraak definitief is geworden (als er geen beroep wordt ingesteld binnen drie maanden na de uitspraak), zal de betrokkene de tweede Nederlander zijn waarvan op deze manier de geboorteakte wordt aangepast en kan het nieuwe paspoort, met daarin het ‘kruisje’ aangevraagd worden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *